ونواھ جيڪو اصل ۾ آھي وڻ + واھ معنا وڻڻ جو رستو

ھي لفظ پنھنجي اندر ۾ ھڪ وڏي معنا ۽ پس منظر رکي ٿو. ٺيٺ سنڌيءَ ۾ ائين چئجي تہ ڪنوار جي وهانءَ کان اڳ جسماني طور تي ٺاھ ٺوه ۽ ان کي ذھني طور تي مڙس سان پريتڙي ڪرڻ جي…
ھن ڀاڱي ۾ اوھان امر فياض جون لکيل اھي لکڻيون پڙھي سگهندا جيڪي ھُن انساني ٻولين ۽ خاص ڪري سنڌي ٻوليءَ، ان جي بڻ بڻياد، دنيا جھان ۾ ٿيندڙ ٻولين جي تحقيقن آڌار سنڌي ٻوليءَ جي قد ڪاٺ تي سائنسي انداز ۾ لکيون آھن. ھن ڀاڱي ۾ اوھان کي سنڌي ٻوليءَ قدامت بابت پڻ سٺو مواد ملي ويندو.

ھي لفظ پنھنجي اندر ۾ ھڪ وڏي معنا ۽ پس منظر رکي ٿو. ٺيٺ سنڌيءَ ۾ ائين چئجي تہ ڪنوار جي وهانءَ کان اڳ جسماني طور تي ٺاھ ٺوه ۽ ان کي ذھني طور تي مڙس سان پريتڙي ڪرڻ جي…

ھيرڻ جو پن تيل سان سيڪي، سُڪي ڌڪ وٽ ٻڌي ڇڏبو ھئو، وري سور کي ڀڃڻ لاءِ ھيڊ جاڻ ۽ ڳڙ جي لُپري ٺاھي ٻڌبي آھي. لڳي جو ڪو ڪنڊو پير ۾ تہ بصر کي سيڪي ان سان ٻڌبو تہ…

اھو سوال الائي مسلسل منھنجي اندر ۾ ھُرندو آھي تہ اسان وٽ زرعي سماج ۾ اوائلي پوک وَسل، وَسر، بَسرَ جيڪو ھاڻي لکت ۾ ”بصر“ پيو لکجي، تنھن ۾ ”ص“ ڪٿان آيو ۽ اھو انت ۾ آھي ڇا؟ عربي ٻوليءَ…

سنڌي ٻوليءَ ۾ سڱابندين جا نالا جيڪي اسان کي ڪارپس ۽ دوبدو ڳالهين ٻولين مان مليا آھن تن جو ھاڻي انگ بيٺو آھي 81 تي. (پنج نالا گذريل ھفتي اندر واڌارو مليا، ۽ ڪالهہ کان وري اڃا وڌيا آھن) جن…

لڳي ائين ٿو تہ باھ لاءِ پھريون اوائلي لفظ ”ڀا“ آھي، جيڪو موھن جي دڙي جيان ئي پراڻو آھي. جنھن جي جديد معنا آھي چمڪو، تجلو، تڙڪو، روشني وغيرہ. ياد رھي تہ صبح واري پرڀات ۾ جيڪا وچ ۾ اھا…

سو اھو ٻول ”ڌر“، جتان ڌرتي ٿيو ھوندو وري جيئن گرم ٿئي تہ ڌرتتي؛ سو اھو ساڳيو ٻول ڪافي ٻولين ۾ صوتيات جي ھلڪي ڦلڪي ڦيري سان ساڳيو ئي مليو آھي. ڪٿي ڳرو آواز اڳ ۾ تہ ڪٿي وري پوءِ…

ٺيٺ سنڌي ٻوليءَ جي 3271 انھن مکيه لفظن کي جاچيو ويو جيڪي ”و“ جي آواز سان شروع ٿين ٿا، تہ عجيب نتيجو مليو. اسان کي 3092 اھڙا لفظ مليا جن جو لاڳاپو چرپر سان مليو. معنا جنھن ۾ زندگيءَ جو…

سن 1854ع ۾ ڪيپٽين جارج اسٽيڪ جيڪو سنڌي ٻوليءَ جو اوائلي ڪوش تيار ڪيو ھئو اھو ديواناگري لکت ۾ ھئو، جنھن کي بعد ۾ مانواري ڊاڪٽر فھميدہ حسين جن عربڪ پرسو لکت ۾ آڻي سنڌي ٻوليءَ جي بااختيار اداري پاران…

ھي ڏسو سنڌي ٻوليءَ جي پاڙ جو ھڪ لفظ ”جِيوُ“، جنھن مان وري ھتي ئي جيوت، جيئڻ، جياريو وغيره لفظ نڪرن ٿا، پر اڃا ان جي اندر ڌاتو لفظ ڏسندئو ته ”جي“ به پيو اٿس. جن جو سڌو مطلب جيون…

پاڻ چوندا آھيون: ”ابا مال ٻڌي ڇڏيئي؟“”درياھ جي بند سان ماڻهو ڏٺاسين!“”ڀائو! واھ جو ھمراھن جي ٻڌي آھي!“”ابا! پاڻي ٻڌي ڇڏيئي؟“۽ ھن قسم جي جملن سان پنھنجي ٻولي ڀري پئي آھي. جنھن ۾ ”ٻڌ“ لفظ واري پاڙ ٿيندي آھي سُڪ…

ڪنھن شئي کي اڇو اجرو ڪجي تہ ان کي ڌوئي پوئي صاف ڪري اگهي سُگهي رکبو تہ اھا اڇري اجري ٿي ويندي آھي. سنڌي ٻوليءَ ۾ ”اڇو اجرو ٿيڻ“ ھڪ محاورو پڻ آھي جيڪو تڏھن ڪتب اچي جڏھن ڪنھن شئي…

سنڌي ٻولي ڳالهائڻ مھل پوري پوري سريلي آھي. پوري پوري انڪري جو ڳالهائڻ وقت ھر لفظ جو آخري اکر بہ ڪنھن نہ ڪنھن سُر کي چٽو ڪيل ھوندو اٿس. زير ھجي يا زبر يا وري پيش.. پر انھن سرن جو…