امر فياض ٻرڙو
ھن وقت ھو انڊسين ٽيڪنالاجيز (پرائيويٽ) ليميٽڊ جو باني، مالڪ ۽ چيف ايگزيڪيوٽو آفيسر (CEO) آھي. ھيءَ آزاد ٽيڪنالاجي ۽ تحقيقي ڪمپني انھيءَ مقصد سان قائم ڪئي وئي آھي تہ پاڪستاني ٻولين لاءِ عالمي معيار جي اي آءِ ٽيڪنالاجي، کليل ڊيٽا، تحقيقي وسيلا ۽ عام ماڻھن جي ڪم جا اوزار تيار ڪيا وڃن.
ان کان اڳ امر فياض، سنڌ حڪومت جي ثقافت، سياحت، نوادرات ۽ آرڪائيوز کاتي ھيٺ قائم عبدالماجد ڀرڳڙي انسٽيٽيوٽ آف لئنگئيج انجنيئرنگ (AMBILE) جو باني ڊائريڪٽر رھي چڪو آھي. سندس ٽيھن ورھين کان وڌيڪ عرصي تي پکڙيل ڪم سنڌي ٻوليءَ کي رڳو ڊجيٽل صورت ۾ محفوظ ڪرڻ کان اڳتي وٺي، مصنوعي ذھانت لاءِ تيار ٿيندڙ ھڪ وسيع لساني سرشتي ڏانھن آندو آھي. سندس ڪم جا اھم شعبا ھي آھن:
انڊسين ٽيڪنالاجيز ۾ اڳواڻي
انڊسين ٽيڪنالاجيز ۾ امر فياض اھڙي ڊگهي مدي واري ڪم جي اڳواڻي ڪري رھيو آھي، جنھن جو مقصد پاڪستاني ٻولين لاءِ کليل، عملي ۽ تحقيقي معيار تي پورو لھندڙ ٽيڪنالاجي جوڙڻ آھي. سنڌي ڪمپيوٽنگ جو باني عبدالماجد ڀرڳڙي ڪمپنيءَ جو مکيه سرپرست آھي، جڏھن تہ روشن علي ڪناسرو سرپرست طور ساٿ ڏئي رھيو آھي. ڪمپني لئنگئيج انجنيئرنگ، مصنوعي ذھانت، ڊجيٽل اشاعت، ثقافتي ڪمپيوٽنگ ۽ کليل ڊيٽا جي ڍانچي کي ھڪ ئي رٿا ھيٺ گڏ ڪري ٿي. ان جا ڪجهه نمايان منصوبا ھي آھن:
اھي سڀئي منصوبا گڏجي ھڪ اھڙو وڌندڙ ماحول جوڙين ٿا، جنھن ۾ سنڌي ۽ اڳتي ھلي پاڪستان جون ٻيون ٻوليون جديد اي آءِ سرشتن وسيلي ڳولهيون، سمجهيون، لکيون، ڳالهايون ۽ ذميواراڻي نموني استعمال ڪري سگهجن. عوامي منصوبن جو مرڪز سنڌي لئنگئيج ڊاٽ آرگ آھي، جڏھن تہ ڪمپنيءَ جي ادارتي ڪم بابت ڄاڻ انڊسين ٽيڪنالاجيز تي موجود آھي.
ڪمپيوٽيشنل لسانيات ۽ لغت نويسي
1997ع ۾ امر فياض انگريزيءَ کان سنڌيءَ جي ھڪ وسيع لغت مرتب ڪري، پاڪستان ۾ ٻن ٻولين واري لغت نويسيءَ لاءِ نئون معيار قائم ڪيو. وقت سان گڏ اھو ڪم ڇپيل لغت تائين محدود نہ رھيو، پر ڊجيٽل ٻوليءَ جي بنيادي اوزارن تائين وڌندو ويو. انھن ۾ ھي وسيلا شامل آھن:
اھي وسيلا اڄ جديد اي آءِ ماڊلن جي تربيت لاءِ بنيادي ڊيٽا جو ڪم ڪن ٿا. امر فياض ٻوليءَ جي ڪوڊنگ ۽ اينڪوڊنگ جا اھڙا معيار بہ تيار ڪيا، جن سنڌيءَ کي جديد ڪمپيوٽنگ نظامن ۾ آسانيءَ سان شامل ڪرڻ جو رستو ھموار ڪيو.
ڊجيٽل فونٽ ۽ لوڪلائيزيشن ۾ اڳڀرو ڪم
امر فياض ”امر نستعليق“ جو خالق آھي، جيڪو ويب لاءِ تيار ڪيل دنيا جو پھريون نستعليق فونٽ آھي. ساڄي کان کاٻي لکجندڙ ٻولين جي فونٽ انجنيئرنگ ۾ بہ سندس نمايان ڪم آھي. لوڪلائيزيشن جي ميدان ۾ سندس اھم خدمتون ھي آھن:
مصنوعي ذھانت، ثقافت ۽ ڊجيٽل ورثو
گوگل لوڪل گائيڊ ۽ ثقافتي لوڪلائيزر جي حيثيت ۾ امر فياض ٽيڪنالاجيءَ کي تاريخ ۽ ثقافتي يادگيريءَ سان ڳنڍيندڙ ڪم بہ ڪيو آھي. ان ۾ ھي سرگرميون شامل آھن:
سندس نظر ۾ ٽيڪنالاجيءَ جو اصل ڪمال تڏھن آھي، جڏھن اھا انساني يادگيريءَ کي مٽائڻ بدران محفوظ، سمجهڻ جوڳو ۽ سڀني تائين پھچڻ جوڳو بڻائي. انھيءَ سوچ ھيٺ ھو ثقافتي ورثي کي رڳو محفوظ ڪرڻ نہ، پر ان کي ڳولڻ، سمجهڻ ۽ عالمي سطح تي پھچائڻ لاءِ مشيني سھائتا سان نوان رستا جوڙي رھيو آھي.
علمي لکڻيون ۽ فڪري اڳواڻي
ٽيڪنالاجي ۽ ٻوليءَ جي ڪم سان گڏ امر فياض ھڪ ليکڪ ۽ فڪري مباحثن ۾ سرگرم آواز بہ آھي. ھن بي بي سي اردو ۽ عالمي اخبار سميت مختلف پليٽ فارمن تي 150 کان وڌيڪ مضمون ۽ تجزياتي لکڻيون لکيون آھن. سندس لکڻين ۾ ٽيڪنالاجي، سماج ۽ فلسفي جي لاڳاپن سان گڏ مصنوعي ذھانت جا اخلاقي سوال، لساني سڃاڻپ ۽ ثقافتي تسلسل جھڙا موضوع مرڪز ۾ رھيا آھن.
اعزاز ۽ مڃتا
فڪر
امر فياض ٻرڙو پاڻ کي انساني دل رکندڙ ٽيڪنالاجي ماھر سمجهي ٿو. سندس پختو ويساهه آھي تہ مصنوعي ذھانت انساني اظھار جي جاءِ وٺڻ لاءِ نہ، پر ٻولين جي گهڻ رنگي دنيا، ثقافتي وقار ۽ فڪري خودمختياريءَ کي وڌيڪ سگهارو ڪرڻ لاءِ ھئڻ گهرجي. سندس ڪم ۾ انجنيئرنگ جي پختگي، ٻوليءَ جي ڄاڻ ۽ انسان دوست اخلاقي سوچ گڏ نظر اچن ٿا.